تعریف و تاریخچه صکوک

  • 3893 بازدید
  • جمعه, 11 تیر 1395 11:02

مقدمه

بازارهای مالی وظيفه پشتیبانی از بخش واقعی اقتصاد را بر عهده دارند تا شرایط لازم جهت توسعه و رشد پايدار اقتصادی را فراهم نمايند. در تقسیم‌بندی بازارهای مالی می‌توان به دو بازار پول و سرمایه اشاره نمود. در ذیل به تعریف مختصر دو بازار مذکور می‌پردازیم.

بازار پول: بازاری برای دادوستد پول و دیگر دارایی‌های مالی جانشین نزدیک پول است که سررسید کمتر از یکسال دارند.

بازار سرمایه: بازاری است که ابزارهای مالی بلند مدت با سررسید بیش از یکسال در آن مورد معامله قرار می‌گیرد.

سازمان‌ها، شرکت‌ها و مؤسسات جهت تأسیس، تجهیز و یا گسترش فعالیت‌های خود، نیازمند منابع مالی می‌باشند که در بازارهای مالی متعارف این نیاز از طریق انتشار اوراق قرضه مرتفع می‌گردد. اوراق قرضه مبتی بر قرض با بهره است که از دیدگاه اسلام ربا و حرام بوده، و از این رو نمی‌توان در کشورهای اسلامی از این اوراق جهت تأمین مالی استفاده کرد.

اندیشمندان مسلمان با توجه به اهمیت تأمین مالی شرکت‌ها از روش‌های اسلامی، ابتدا به ایجاد نظام بانکداری اسلامی و سپس به فکر طراحی بازار سرمایه اسلامی افتادند. در این میان نقش ابزارهای مالی اسلامی یا صُکوک در نظام تأمین مالی اسلامی بسیار برجسته است.

تعریف ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک)

ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک)، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابل معامله در بازارهای مالی هستند که بر پایه‌ی یکی از قرارداد‌های مورد تأیید اسلام طراحی شده‌اند و دارندگان اوراق به صورت مشاع مالک یک یا مجموعه‌ای از دارایی‌ها و منافع حاصل از آن‌ها می‌باشند.

صُکوک جمع صِک به معنای سند و سفته است و مُعَرَّب واژه‌ی چک در فارسی است. اعراب این واژه را توسعه داده بر کلیه‌ی انواع حوالجات، تعهدات و اسناد مالی بکار بردند.

تفاوت ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک) با اوراق قرضه (اوراق ربوی با درآمد ثابت)

مزایای استفاده از ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک)

تاریخچه و آمار انتشار ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک)

جمهوری اسلامی ایران در سال 1994 میلادی مقررات ناظر بر انتشار اوراق مشارکت را تهیه کرد و شهرداری تهران به عنوان ناشر، اولین اوراق مشارکت را جهت تأمین مالی پروژه بزرگراه شهید نواب صفوی منتشر نمود. بدلیل عدم اطلاع محققان حوزه‌ی مطالعات مالی اسلامی از این ابداع، ایده‌ی­ استفاده از ابزارهای مالی اسلامی را به اوایل سال­های 1997 میلادی یعنی 3 سال پس از تصویب ضوابط اجرایی انتشار اوراق مشارکت ایران نسبت می­دهند. بنابراین، ایران به عنوان اولین کشوری بود که اقدام به طراحی و انتشار چنین ابزارهایی نمود. البته توسعه‌‌ی ابزارهای مالی و طراحی انواع مختلف آن توسط سایر کشورهای اسلامی به ویژه کشورهای عربی و مالزی بوده است.

شایان ذکر است از سال 2001 میلادی تا ژانویه 2013 میلادی حدود 7/472 میلیارد دلار صُکوک در جهان منتشر شده که حدود 36/394 میلیارد دلار آن صُکوک داخلی کشورها و حدود 33/78 میلیارد دلار آن صُکوک بین‌المللی بوده است.

کل صکوک جهانی منتشره بر اساس تقسیم‌بندی منطقه‌ای از 2001 تا جانویه 2013 (به ارزش 472,684 میلیون دلار)

world sukuk issuances

ساختار اجمالی اوراق بهادار اسلامی (صُکوک)

sukuk structure

ابزارهای مالی غیر انتفاعی

اوراق قرض‌الحسنه

اوراق وقفی: اوراق بهادار با نامی است که به قیمت اسمی مشخص برای مدت معین (زمان احداث پروژه) منتشر می‌شود و به واقفینی که قصد مشارکت در طرح‌های عام المنفعه را دارند واگذار می‌گردد.

ابزارهای مالی انتفاعی با سود معین و قابل فروش در بازار ثانوی

اوراق اجاره

اوراق مرابحه

اوراق استصناع

اوراق سَلَف

اوراق منفعت

اوراق جُعاله

ابزارهای مالی انتفاعی با سود انتظاری

اوراق مشارکت

اوراق مضاربه

اوراق مزارعه

اوراق مساقات

کارکرد ابزارهای تأمین مالی اسلامی در بخش‌های مختلف اقتصادی

functions of sukuk

ارکان انتشار اوراق بهادار اسلامی (صُکوک)

بانی

شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه

دارنده اوراق

ضامن

عامل فروش

عامل پرداخت

بازارگردان

متعهد پذیره نویس

شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه تا به حال بیش از 40,000 میلیارد ریال منابع مورد نیاز شرکت­ها را از طریق اوراق صکوک تأمین نموده است و پیش بینی می­شود که این رقم در سال 1395 رشد چشمگیری داشته باشد.

جهت مشاهده صکوک منتشره توسط این شرکت اینجا را کلیک نمایید.

جهت دانلود کتابچه صکوک شرکت مدیریت دارایی مرکزی اینجا را کلیک نمایید.


بالا